Đăng bởi: Sao Hồng | 19.04.2014

CÔNG BỐ DỊCH SỞI: NHỔ NƯỚC BỌT TRONG KHẨU TRANG À ?

Muc-tieu-quoc-gia-y-te

Muc-tieu-quoc-gia-y-te 2012-2015


Đề dẫn: 
Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến vốn là dân dịch tễ (y học dự phòng). Khi ở vị trí “tư lênh ngành”, y học dự phòng đã “thoi thóp” trước trào lưu chạy đua thành tích của cả hệ thống quản trị hành chính công.  Mục tiêu “thanh toán bệnh Sỡi năm 2017” của ngành y tế nếu thành công sẽ như một tấm “huân chương vẽ vang” để bà Bộ trưởng từ giã chính trường.
Hỡi ôi, chưa bao giờ ngành y tế dự phòng lại có nhiều ca tử vong do tiêm chích vaccines nhiều đến thế; chưa bao giờ dịch Sởi những tưởng có thể “sống chung với nó” lại gây ra những cái chết bất thường cao đến thế !?
Riêng về vụ dịch Sởi đang diễn  ra, đã có 61/63 tỉnh thành báo cáo về con số mắc Sỡi. Cho đến hôm qua, đã có 112 ca tử vong do bệh Sởi. Hơn 8000 ca mắc, vượt con số của vụ dịch sỡi 2009.
Ai cũng biết những ca bệnh sởi bắt đầu tăng lên từ đầu năm. Sau 3 tháng, khi những ca tử vong vì biến chứng Si ở trẻ nhỏ được hé lộ với con số bất ngờ. Các nhà quản lý vẫn tranh cãi có công bố dịch hay không? Mãi đến giữa tháng Tư, sau chuyến vi hành của Phó thủ tướng Vũ Đức Đam, thì Chính phủ mới có Công điện khẩn về dịch Si. Trong khi Bộ Y và chính quyền TP Hà Nội vẫn đùn đẩy nhau việc công bố dịch.

Nếu công bố dịch Si, chẳng khác gì bà Bộ Trưởng tự tát vào mặt mình khi “mục tiêu thanh toán bệnh si năm 2017″ tan thành mây khói! Vì thế nhanh nhảu công bố dịch cũng như việc NHỔ NƯỚC BỌT TRONG KHẨU TRANG vậy !
NHỔ NƯỚC BỌT TRONG KHẨU TRANG cũng được. Chẳng ai biết cái mặt mình dơ. Điều căn bản bây giờ  là làm sao đừng có thêm trẻ chết vì bệnh Si và phát ngôn lòng vòng đổ lỗi cho dân chúng không chịu tiêm chủng nữa !

Liên quan đến việc công bố hay không công bố dịch sởi, mình đăng bài của BS. TS Trần Tuấn (một chuyên gia phản biện vốn xuất thân từ y học dự phòng, là bác sỹ nội trú chuyên ngành vệ sinh dịch tễ những năm đầu 1980s) trả lời báo Đât Việt sang nay. 

Thứ trưởng BYT Nguyễn Thanh Long họp báo về dịch sỡi (18/4/2014)

Thứ trưởng BYT Nguyễn Thanh Long họp báo về dịch sỡi (18/4/2014)

Đất Việt – Thưa ông, con số 111 trẻ tử vong liên quan tới bệnh sởi được chính thức công bố có được coi là bất thường không? Nếu xảy ra trường hợp tương tự ở các nước trên thế giới, thông thường, họ sẽ phản ứng ra sao?

BS. TS TRẦN TUẤN:

Bất thường chứ! Bởi hai lẽ.

Thứ nhất, tiêm chủng phòng bệnh sởi được thực hiện ở Việt nam đã 30 năm nay (cần nhắc lại là chương trình tiêm chủng mở rộng phòng 6 bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em- Sởi, bại liệt, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván-  được khởi phát từ đầu những năm 80), và nhìn chung, tỷ lệ đạt đều trên 90% trong nhiều năm. Vì thế, sởi không còn trong tâm trí người dân như là một bệnh phổ biến.  Thậm chí, một trong 6 bệnh tiêm chủng mở rộng, bệnh bại liệt, đã được thanh toán.

Thứ hai, Bộ Y tế đã đưa vào kế hoạch hành động thanh toán bệnh sởi vào năm 2017, tức là, muc tiêu vào năm 2017 sẽ “không còn trẻ em nào bị mắc sởi”. Điều này dường như “khả thi”, bởi trước đó, Việt nam đã thanh toán được bệnh bại liệt vào năm 2000 với sự ghi nhận của tổ chức y tế thế giới.

Nay là năm 2014, đột nhiên số chết vì bệnh sởi lên tới 111 trường hợp tập trung chủ yếu ở 3 bệnh viện trung ương (chưa tính số nặng cho về), và 61 tỉnh thành trên cả nước báo cáo có trẻ mắc sởi.

Vậy thì bất thường quá đi chứ!

 Đất Việt – Dư luận băn khoăn bởi thống kê của Bộ Y tế, có 111 hay 25 trường hợp tử vong liên quan tới sởi nhưng“cần tách ra là có 25 ca tử vong hoàn toàn do sởi, còn các trường hợp khác là tử vong do mắc bệnh khác rồi nhiễm sởi…”. Phải hiểu thế nào về công bố “hai số liệu đều đúng” này, thưa ông?

BS. TS TRẦN TUẤN:

Cách “giải thích” sự khác biệt về con số theo dõi chết vì sởi trong mấy ngày qua như vậy khó tìm được sự “thông cảm” của dư luận xã hội.

Sởi là một bệnh được xếp vào loại dễ lây nhất trong số các bệnh truyền nhiễm ở người, vì lan truyền theo đường hô hấp.

Trẻ khỏe mạnh có thể mắc sởi, nếu đã vào độ tuổi 9 tháng và chưa đươc tiêm vắc xin phòng sởi, hoặc có tiêm nhưng không tạo đủ miễn dịch bởi vaccine đã bị mất hiêu lực do có lỗi trong khâu vận chuyển hoặc kỹ thuật tiêm không tốt (Lưu ý vaccine phòng sởi là vaccin sống, giảm độc lực, nên bảo quản không đúng sẽ gây mất hiệu lực). Cũng có trường hợp trẻ khỏe mạnh dưới 9 tháng tuổi bị mắc sởi, thường đi kèm với yếu tố không bú sữa mẹ. Nhưng trường hợp trẻ khỏe manh mắc sởi thưởng qua được, không để lại biến chứng gì nếu được chăm sóc đúng cách, bao gồm đảm bảo dinh dưỡng, uống đủ nước, chống sốt cao bằng chườm khăn lạnh, cho uống thêm vitamin A,  dùng thuốc tra mắt phòng viêm mắt, và vệ sinh sạch sẽ, cho trẻ nằm nghỉ yên tĩnh tránh môi trường ô  nhiễm hoặc tiếp xúc với các trẻ khác.

Trẻ suy dinh dưỡng hoặc đang có bệnh khác, mắc sởi thường nặng, vì sởi đánh vào hệ thống miễn nhiễm, làm giảm sức để kháng của trẻ, dẫn đến dễ mắc thêm các bệnh khác người ta gọi là bội nhiễm hay biến chứng (viêm phổi, viêm màng não cấp). Viêm phổi, tiêu chảy, hoặc bất cứ bệnh gì khác ở trên nền một trẻ bị sởi đều trở nên nặng hơn thông thường do đặc điểm hệ thống miễn dịch của trẻ bị tàn phá bởi độc lực vi rút sởi.

Vì thế, tử vong do bị sởi rồi mắc thêm bệnh khác như viêm phổi, tiêu chảy… hay trẻ đang mắc một bệnh khác rồi nhiễm thêm sởi dẫn đến tử vong, như giải thích của Bộ Y tế đều phải được xem là tử vong do sởi.

Đất Việt – Bộ khẳng định không giấu dịch, nhưng các bệnh viện lại đang kêu cứu, ông đánh giá động thái này của Bộ Y tế thế nào? Con số 111 trẻ tử vong liên quan tới Sởi đã đủ để Bộ Y tế công bố dịch hay chưa, tại sao Bộ Y tế vẫn chưa công bố dịch, thưa ông?

BS. TS TRẦN TUẤN:

Bộ Y tế khi đứng trước những diễn biến thực tế và áp lực đòi hỏi của dư luận xã hội, dường như đang rơi vào trạng thái rối trí!

Đất Việt – Dư luận đặt câu hỏi, việc không công bố dịch có liên quan tới “cam kết 2017” VN sẽ xóa sổ dịch sởi do Bộ Y tế ký với các tổ chức y tế thế giới. Ông có chia sẻ với băn khoăn này của dư luận không và tại sao?

BS. TS TRẦN TUẤN:

Tôi không nghĩ và cũng không muốn nghĩ đến hướng đó! Thiếu gì cám kết, tuyên bố phải thay đổi, thậm chi chính tổ chức y tế thế giới, từng đặt ra kế hoạch thanh toán sốt rét bằng phun  DDT đại trà diệt muỗi anophen, để rồi vài năm sau khi triển khai phải đổi lại thành “kiểm soát sốt rét”, cũng có sao đâu. Mong muốn thanh toán là tốt, thậm chí triển khai bài bản, khoa học, nhưng bệnh dịch vẫn còn tồn tại, đến hạn 2017 vẫn còn ca mắc, thì đâu có là chuyện gì khó hiểu.

 Mà tôi cho rằng, trong câu chuyện này, vấn đề nằm ở chỗ hệ thống thu thập thông tin giám sát dịch tễ học nói chung và hệ thống thực hành báo cáo tiêm chủng nói riêng, dường như là có vấn đề, khiến lãnh đạo viện Vệ sinh dịch tễ, Cục Y tế dự phòng, và cả lãnh đạo Bộ Y tế không  tiên lượng được sát vấn đề mặc dù bệnh đã xuất hiện từ mấy tháng qua trên nhiều địa phương. Muốn có được số liệu cập nhật thực tế, muốn chẩn đoán và tiên lượng đúng quy mô và mức độ ác liệt của vụ địch từ đó chủ động phòng chống, đòi hỏi hệ thống giám sát dịch tễ học phải được thiết lập và vận hành theo quy chuẩn khoa học, các bước điều tra trường hợp mắc bệnh, xác định khoanh vùng dịch, điều tra yếu tố gây dịch, phải được tiến hành bài bản. Qua quan sát các trường hợp xẩy ra với các vụ “dịch bệnh lạ” “teo xơ cơ delta”, hay “viêm dày sừng da bàn chân bàn tay”..vv..  mà ngành y tế đã triển khai trong các năm qua, tôi kết luận rằng hệ thống giám sát điều tra dịch tễ học của ngành y tế yếu, không đáp ứng nổi yêu cầu thực tế, và khiến lãnh đạo Bộ Y tế đang phải đưa ra các nhận định  trong tình trạng thiếu sự trợ giúp của hệ thống thông tin khoa học

Đất Việt –  Thực trạng đang xảy ra với bệnh sởi khiến người ta liên tưởng tới dịch tiêu chảy cấp xảy ra năm 2009: tốc độ lây lan nhanh, số liệu thống kê lệch, loay hoay biện pháp khống chế… Điều này thể hiện vấn đề gì trong công tác y tế dự phòng của Việt Nam, thưa ông? Vì sao Bộ Y tế phải chỉ đạo “tiêm vét” vaccine sởi, điều này cho thấy sự bất lực của ngành y tế hay chỉ là giải pháp đối phó xoa dịu dư luận của Bộ Y tế, thưa ông?

BS. TS TRẦN TUẤN:

Vâng như tôi đã phân tích ở trên, chúng ta có đủ bằng chứng để đi đến nhận định rằng hệ thống y tế dự phòng của Việt nam không đáp ứng được yêu cầu thực tế. Thậm chí, tôi có suy nghĩ là, hiệu quả làm việc những năm gần đây còn thua so với chính hệ thống đó cách đây 30, 40 năm. Bởi bây giờ trang thiết bi tốt hơn nhiều, phương tiện thông tin đi lại tốt hơn nhiều, sách vở, quy trình hướng dẫn, rồi tiếp xúc quốc tế giao lưu trao đổi khoa học … đều thuận tiện hơn 30 40 năm trước đây, nhưng  vấn đề xử trí dịch bây giờ, lại hết sức lúng túng và dường như không ăn nhập gì với điều kiện làm việc hiện có.

Đất Việt – Một vấn đề khác, nhiều nghi vấn cho rằng có tới 4,4% số trẻ đã tiêm chủng vẫn mắc bệnh, điều này phải giải thích thế nào?

BS. TS TRẦN TUẤN:

Trước hết, cần xác định con số “4.4%” này tính chính xác đến đâu? Bởi dường như thông tin được giải phóng cho thấy còn đưa vào cả “mắc sởi” và “phát ban dạng sởi”, rồi ngay đến con số “tử vong” được báo cáo cũng ở mức chênh lệch đến không ngờ.  Câu hỏi đặt ra: Liệu có xác định đúng số trẻ mắc sởi trong thời gian qua?

Muốn có được con số trẻ mắc sởi chính xác, thì một định nghĩa rõ ràng về trường hợp được cho là mắc sởi phải đượcthống nhất, thông suốt trong hệ thống báo cáo dịch tễ học.Và với mỗi trường hợp đúng theo định nghĩa này, phải tiến hành làm “case-report” (báo cáo trường hợp mắc) đúng quy chuẩn, lúc đó mới tính ra được “tỷ lệ trẻ đã tiêm vaccine sởi bị mắc sởi” đáng tin cậy.

Việc xác định tỷ lệ này rất quan trọng, vì đấy là cơ sở để tỉnh hiệu lực bảo vệ của vaccine. Khi hiệu lực bảo vệ của vaccine thấp, phải đi đến quyết định tiêm lại vaccine sởi để khống chế dịch! Vì thế, con số “tỷ lệ trẻ đã tiêm vaccine mắc sởi” phải được làm một cách hết sức nghiêm túc và khoa học.

Đất Việt –  Theo ông để chặn đứng được dịch bệnh ngành y tế phải làm gì ngay lúc này, và phải làm thế nào, thưa ông?

BS. TS TRẦN TUẤN:

Trong điều kiện tỷ lệ tiêm chủng đạt cao nhiều năm như vậy, sởi đã không còn là vấn đề y tế công cộng trong nhiều năm, nay đột nhiên trở lại với số chết lên tới trên trăm trường hợp (và số mắc lên tới gần chục ngàn trẻ), phải được coi là DỊCH TRÊN PHẠM VI TOÀN QUỐC, KHẨN CẤP THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP KHOANH VÙNG DỊCH NGĂN SỰ LÂY LAN TRONG CỘNG ĐỒNG, THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP GIẢM THẤP TỶ LỆ BIẾN CHỨNG Ở NHỮNG TRƯỜNG HỢP MẮC SỞI ĐIỀU TRỊ TẠI NHÀ VÀ Y TẾ CƠ SỞ, CHỐNG LÂY CHÉO VÀ HẠ THẤP TỶ LỆ TỬ VONG TRONG BÊNH VIỆN.

Một kế hoach hành đông khẩn cấp phải đươc xây dựng nhanh chóng, đưa vào triển khai đồng bộ với sự tham gia của truyền thông một cách tích cực. Đưa toàn bộ hệ thống y tế vào trạng thái ưu tiên phòng chống dịch sởi ở trẻ em, và công bố kế hoạch triển khai phòng chống dịch với các hướng dẫn cụ thể cho từng cấp, không chỉ với y tế mà cả cả chính quyền và người dân.

Tổ chức lại hệ thống ghi nhận trường hợp mắc và chết do sởi để đảm bảo có được thông tin chính xác nhất có thể được cập nhật hàng ngày. Những vùng có báo cáo trẻ mắc sởi, phải khoanh vùng cho đóng cửa các nhà trẻ, mẫu giáo, thực hiện quản lý trẻ tại nhà;  tất cả các trường hợp sốt ở trẻ em phải được thông báo ngay với y tế địa phương, thực hiện hướng dẫn dân và y tế cơ sở cách chẩn đoán lâm sàng về trường hợp trẻ mắc sởi, KHUYẾN CÁO  VÀ HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN chăm sóc trẻ mắc sởi tại nhà, cách phòng biến chứng và phát hiện những dấu hiệu cần thiết phải đưa trẻ đi viện. Đồng thời, quy trình cách ly ,chăm sóc trẻ nghi ngờ sởi và mắc sởi tại các bệnh viện phải được thông báo rộng rãi cho nhân viên bệnh viện và gia đình người bệnh. Thực hiện khẩn cấp các biên  pháp chống quá tải và khống chế không để xẩy ra lây chéo trong các khoa  và bệnh viện chuyên khoa nhi. Thiết lập đường dây trực giải đáp thắc mắc của người dân và nhân viên y tế trong chẩn đoán và điều trị bệnh sởi.

Đặc biệt quan trọng, là giải phóng ngay thông tin khoa học giúp dân hiểu đúng về bệnh sởi, dịch sởi,  cách phòng chống, nơi tiếp cận tiêm vaccine cho trẻ chưa được tiêm phòng, cách phát hiện trẻ bị sốt do sởi, cách chăm sóc và điều trị cho trẻ tại nhà bằng chế độ ăn uống đảm bảo dinh dưỡng, cho trẻ uống vitamin A, chống nhiễm trùng mắt, nhiễm trùng đường hô hấp, tiêu chảy, và thực hiện tốt vệ sinh cho trẻ và cho gia đình phòng biến chứng.

Với y tế cơ sở, thực hiện thăm khám trẻ sốt cao tại nhà, làm mẫu báo cáo trường hợp bệnh cho mỗi trường hơp trẻ hội đủ tiêu chuẩn bị sởi với chẩn đoán lâm sàng  (sôt cao, viêm chảy nước mũi, ho, nổi ban toàn thân, hoặc mắt đỏ); đảm bảo cho trẻ trong độ tuổi được tiêm chủng vaccine sởi 100% và cho uống vitamin A.

Với chính quyền địa phương có trẻ bị sởi, thực hiện chế độ báo cáo dịch và khoanh vùng có dịch trong thời hạn quy định,đóng cửa các điểm tập trung đông trẻ như nhà trẻ, mẫu giáo, khuyên nhân dân không đưa trẻ đi ra ngoài nhằm tránh tiếp xúc rộng mắc bệnh.

Tại các cơ sở y tế chuyên khoa nhi: thực hiện tổ chức khu cách ly chăm sóc trẻ sốt dịch, thực hiện các biện pháp phòng chống lây chéo.

Sở y tế/Bộ Y tế: tổ chức hệ thống giám sát theo dõi dịch, điều tra dịch trực thông suốt 24/24h. tổ chức hệ thống cung  cấp vaccine và đội tiêm chủng lưu động, đội y tế lưu động đến kiểm soát dịch tại các khu vực có bệnh nhân mắc sởi. Lên bản đồ dịch tễ và thực hiện theo dõi số ca mắc, chết chi tiết cho từng xã.

Tôi tin rằng, chỉ sau một tuần, tình hình sẽ trở nên sáng sủa hơn nhiều Bởi bên cạnh việc chống quá tải bằng việc hướng dẫn người dân và y tế cơ sở phát hiện chăm sóc điều trị trẻ tại nhà, thực hiện tiêm vét vaccine cho trẻ chưa được tiêm, thì đi đôi với thời tiết nắng lên, dịch sởi theo quy luật đang đi vào đuôi dịch, Chúng ta có thể an tâm là kiểm soát được dịch.

Nhưng đấy chỉ là bước đầu của một kế hoạch mới. Tiếp ngay sau đó, phải lên kế hoạch dự phòng cho vụ dịch bệnh tiêu chảy xẩy ra, bởi sau dịch sởi, cộng đồng trẻ em ở vào trạng thái sức miễn dịch suy giảm, rất dễ mắc các bệnh phổ biến trong mùa hè.  Và một chương trình củng cố hệ thống y tế dự phòng trên toàn quốc đi đôi với điều chỉnh lai chiến lược vận hành hệ thống thông tin y tế phục vụ quản lý ngành, phải được đặt ra và thực hiện một cách nghiêm túc.

Đất Việt – Xin cảm ơn ông. 

BS.TS. Trần Tuấn

Dự án 2: Tiêm chủng; mục B: "thanh toán bệnh sởi năm 2012" (?). Số ca mắc sởi 1/1.000.000 dân"

Dự án 2: Tiêm chủng; mục B: “thanh toán bệnh sởi năm 2012″ (?). Số ca mắc sởi 1/1.000.000 dân”


Responses

  1. Pac Súng Hỏng nại lóng rồi. Pác chưa nghe chủ trương: http://kimdunghn.wordpress.com/2014/04/20/dua-tin-ve-benh-soi-tai-vien-nhi-tw-phai-dang-ky-cap-phep/
    Hầy a!

  2. C3m ơn bác sỹ Sao Hồng chia sẻ bài trả lời và những nhận xét rất khách quan của BS. Trần Tuấn, người tôi chưa bao giờ đc gặp mặt nhưng cũng đã có những trao đổi qua một vài email trong nhóm saving cattien. Thật trân trọng những người BS nhưu các anh.


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Danh mục

%d bloggers like this: